พระเมรุมาศ พระมหากษัตริย์แห่งราชจักรีวงศ์

ตามความเชื่อในการสร้างพระเมรุมาศเพื่อเป็นเครื่องประกอบพระราชอิสริยยศแด่การถวายพระเพลิงพระบรมศพพระมหากษัตริย์ เพื่อแสดงถึงพระเกียรติยศในวาระครั้งสุดท้ายแห่งพระชนม์ชีพ พระเมรุมาศ จัดสร้างขึ้น ณ ท้องสนามหลวง

ขณะที่การสร้างพระเมรุมาศตามราชประเพณีกรุงศรีอยุธยาที่ยึดถึงรูปแบบพระเมรุมาศทรงปราสาทและสร้างเรือนบุษบกบัลลังก์หรือสร้างเมรุทองซ้อนอยู่ภายในเป็นรูปแบบการสร้างพระเมรุมาศตามคติการสร้างปราสาทบนเขาพระสุเมรุซึ่งได้รับอิทธิพลมาจากศาสนาพราหมณ์ที่สืบมาแต่โบราณ

ต่อมาคือความยิ่งใหญ่ของพระเมรุมาศตามแบบแผนกรุงเก่าได้เปลี่ยนไปในปลายรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว(ร.5) เนื่องจากเป็นยุคสมัยแห่งความเปลี่ยนแปลงหลายด้านพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่5 ทรงปรับปรุงนโยบายต่าง ๆ ให้สอดคล้องกับสภาพการณ์ในเวลานั้น รวมถึงแนวคิดต่อการแสดงออกพระบารมี ผ่านทางพระราชพิธีพระบรมศพ ต่อมาพระองค์ทรงมีพระราชดำริที่จะมิก่อสร้างพระเมรุมาศยิ่งใหญ่เช่นดังแต่ก่อน  เมื่อถึงครางานพระราชพิธีถวายพระเพลิง พระองค์ทรงพระราชดำริไว้ไห้ องค์รัชทายาทคือพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว(ร.6) ทรงปรับปรุงรูปแบบการสร้างพระเมรุมาศทั้งรูปทรงและวัสดุก่อสร้าง ตามที่พระองค์ทรงดำริไว้

ดังจะเห็นความแตกต่างอย่างชัดเจนของพระเมรุมาศในยุคก่อนและหลังรัชสมัยของพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่5ตัวอย่างเช่นพระเมรุมาศงานพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว(ร.4) เป็นพระเมรุมาศทรงปราสาทยอดปรางค์ตามแบบโบราณราชประเพณีกรุงศรีอยุธยา และเป็นพระเมรุมาศองค์สุดท้ายของกรุงรัตนโกสินทร์ที่สร้างพระเมรุมาศทรงปราสาท